Anna Czamarska: Rozdzielność majątkowa a biznes

Zawarcie związku małżeńskiego pociąga za sobą określone skutki prawne. Pomiędzy małżonkami powstaje wspólny majątek, prawo dziedziczenia z ustawy, władza rodzicielska nad wspólnymi dziećmi, ale także odpowiedzialność za długi. Coraz częściej małżonkowie, ceniąc sobie niezależność finansową lub chcąc zapewnić bezpieczeństwo finansowe rodziny, decydują się na ustanowienie rozdzielności majątkowej.

anna czamarska

Wspólność majątkowa jest przypisaną małżeństwu jego cechą ustrojową, stąd też ustanowienie rozdzielności majątkowej może nastąpić tylko w określonych okolicznościach. Co jednak ważne, rozdzielność majątkowa może być ustanowiona w każdej chwili, zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w trakcie jego trwania.

Coraz częściej małżonkowie, ceniąc sobie niezależność finansową lub chcąc zapewnić bezpieczeństwo finansowe rodziny, decydują się na ustanowienie rozdzielności majątkowej.

Rozdzielność majątkowa a działalność gospodarcza.

Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy jeden z małżonków prowadzi działalność gospodarczą. Należy pamiętać, że przedsiębiorca odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem. Na wniosek wierzyciela komornik może zająć zarówno mienie związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i prywatne. Kłopoty z powodu nieuregulowanych przez przedsiębiorcę zobowiązań mogą mieć zatem również jego najbliżsi.

Zasady intercyzy.

Rozdzielność majątkową, potocznie zwaną intercyzą, można ustanowić na mocy umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego. Zawierając umowę majątkową małżonkowie mogą ustanowić rozdzielność majątkową, rozszerzyć lub ograniczyć wspólność majątkową, ustanowić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Umowna rozdzielność ustawowa nie działa jednak wstecz, a obowiązuje od chwili jej zawarcia lub późniejszego terminu oznaczonego w umowie. Należy zatem pamiętać, że rozdzielność nie jest skuteczna co do wierzytelności powstałych przed zawarciem umowy. Natomiast w stosunku do wierzytelności powstałych po jej ustanowieniu jest skuteczna tylko wówczas, gdy wierzyciel wiedział o zawarciu i rodzaju umowy. Dlatego też większa jest skuteczność wyroku sądu ustanawiającego rozdzielność majątkową. Małżonek może w każdym czasie wnieść do sądu pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej. W wyjątkowych wypadkach sąd może też ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa.

Majątek wspólny.

W rozdzielności majątkowej brak jest majątku wspólnego, występują jedynie dwa odrębne majątki małżonków. Małżonkowie mogą jednak wspólnie nabywać prawa na zasadzie współwłasności ułamkowej. Ustanowienie rozdzielności majątkowej umożliwia natomiast każdemu z nich samodzielne i swobodne pomnażanie swojego majątku oraz zarządzanie nim, nie ma także obowiązku informowania drugiego małżonka o stanie majątku, ani też o zaciąganych zobowiązaniach. Co jednak istotne rozdzielność majątkowa nie ma wpływu na zasady dziedziczenia ustawowego.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej jest dobrym rozwiązaniem, gdy żona i mąż pracują zawodowo i mają porównywalne zarobki lub gdy prowadzą działalność gospodarczą. Jeśli zaś jeden z małżonków nie pracuje zawodowo lub osiąga niskie zarobki, korzystniejsze będzie ustanowienie rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków.

Od czego zacząć?

Gdy małżonkowie są zgodni i chcą oboje zawrzeć umowę majątkową małżeńską, powinni zgłosić się do notariusza, albowiem bez formy aktu notarialnego umowa ta nie wywoła żadnych skutków prawnych. Co jednak może zrobić małżonek, który widzi potrzebę ustanowienia rozdzielności majątkowej, lecz sprzeciwia się temu drugi z małżonków?  W takim przypadku małżonek może wnieść do sądu pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej. Kwestię tę reguluje art. 52 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który mówi: „Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej”. Z przepisu tego wynika jednak, że ustanowienie sądowej rozdzielności majątkowej nie jest automatyczne, w związku z czym lepiej wcześniej zasięgnąć porady doświadczonego prawnika. W każdej sprawie bowiem sąd wnikliwie bada, czy zachodzą „ważne powody” do ustanowienia rozdzielności majątkowej. 

Warto również pamiętać, że umowę majątkową małżeńską można w każdym czasie zmienić albo rozwiązać. Gdy rozwiązanie następuje w czasie trwania małżeństwa, wówczas znów powstaje między małżonkami wspólność ustawowa.

Autor: Anna Czamarska – adwokat, członek Izby Adwokackiej w Warszawie, stały mediator sądowy i mediator Centrum Mediacyjnego przy Naczelnej Radzie Adwokackiej, wizytator Zespołu Wizytatorów Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie, wykładowca Szkolenia Aplikantów Adwokackich, od ponad 20 lat prowadzi własną Kancelarię Adwokacką w Warszawie.