Wyniki ogólnopolskiego badania: Nasze ciche TAK w pracy – kontrakt podpisany zdrowiem psychicznym

Praca to nie tylko zadania, obowiązki i cele, ale także emocje, relacje i codzienne doświadczenia, które wpływają na naszą kondycję psychiczną. Ogólnopolskie badanie zrealizowane w ramach kampanii społeczno-edukacyjnej „Bliżej Siebie” przygląda się psychologicznym kosztom pracy i ich następstwom. Sprawdza również, na ile obszary istotne dla dobrostanu, takie jak relacje, bezpieczeństwo psychologiczne, poczucie sensu czy możliwość regeneracji, stanowią źródło wsparcia, a na ile generują obciążenie.

Kampania „Bliżej Siebie” regularnie realizuje ogólnopolskie badania w środowisku pracy, pytając pracowników_czek i liderów_ek w średnich i dużych przedsiębiorstwach o ich doświadczenia.

W tegorocznym badaniu sprawdzano, jaki koszt psychologiczny ponoszą osoby w środowisku pracy. Pytano o mikroobciążenia dnia codziennego i ich źródła, ale jednocześnie o długoterminowy koszt w postaci np. wypalenia zawodowego.

Poprzez badanie patrzymy na kontrakt między pracownikiem a organizacją. Chcieliśmy rozpoznać na co rzeczywiście się umawiamy, a na co tylko nauczyliśmy się godzić. Czemu w pracy mówimy ciche „tak”, choć nie zawsze jest to świadoma zgoda. Bo bardzo ważna jest różnica między wymaganiem, które jest częścią pracy, a wymaganiem, które trwa tylko dlatego, że człowiek potrafi je jeszcze unieść, a my niestety naprawdę bardzo dobrze potrafimy przystosowywać się do warunków, także tych, które nam nie służą. Wtedy to, co wygląda jak zasób, może być sposobem kompensowania warunków, które należałoby w organizacji zmienić – mówi Agata Swornowska-Kurto, Prezeska Zarządu Grupy ArteMis, pomysłodawcy i organizatora kampanii „Bliżej Siebie”.

Raport z prezentacją pełnych wyników oraz komentarzami ekspertów kampanii można pobrać bezpłatnie na stronie kampanii >>> TUTAJ

Ile kosztuje nas praca?

Zaledwie 4% osób w środowisku pracy nigdy nie odczuwa stresu. Dla zdecydowanej większości jest on częstszym towarzyszem codziennych obowiązków – 47% doświadcza go co najmniej często, a 49% czasami. Co istotne stres ma przełożenie na bieżącą pracę – 45% osób przyznaje, że co najmniej czasami utrudnia im on wykonywanie zadań.

W perspektywie długoterminowej stres ma też swoje konsekwencje w postaci wypalenia zawodowego. Ponad połowa (54%) osób w środowisku pracy jest zdania, że może im ono grozić. A przypuszczenia te mogą być trafne, jeśli spojrzeć na doświadczanie trzech wymiarów wypalenia, jakie wskazuje definicja WHO, W ostatnim roku były to:

• 72% poczucie wyczerpania i/lub braku energii
• 61% obniżona efektywność w pracy
• 54% dystans i/lub negatywne nastawienie do pracy/współpracowników

W pracy czujemy się zestresowani, ale także zmęczeni psychicznie – o takim zmęczeniu jeszcze podczas godzin pracy mówi ponad 2/3 badanych (36% doświadcza go co najmniej często, a 33% czasami). Uczucie to pozostaje z nami na dłużej, także po zakończeniu obowiązków służbowych – wyczerpanie psychiczne po godzinach pracy to doświadczenie większości badanych (33% czuje się tak czasami, a 28% co najmniej często). Warto dodać, że 38% osób w środowisku pracy czuje się przeciążona emocjonalnie.

Obciążenie psychiczne może także mieć swoje wymierne następstwa, ponieważ 40% osób uznających swoją pracę za obciążającą psychicznie deklaruje, że jeśli sytuacja nie zmieni się przez najbliższe 6-12 miesięcy będą rozważać zmianę pracy.

Za tymi doświadczeniami respondentów może stać sposób organizacji pracy, w tym jej tempa, które za psychicznie obciążające uznaje 34% osób w stopniu „czasami”, a 18% „często i bardzo często”. Wymaganiem jest też presja natychmiastowej reakcji (odczuwana co najmniej często przez 27%, a czasami przez 36%), przytłaczająca liczba obowiązków (czasami mówi o niej 35% osób, a 21% co najmniej często) i konieczność ciągłego przełączania się między zadaniami (doświadcza jej: 34% „czasami”, a 29% co najmniej „często”).

Obciążający może być też brak doceniania, na który czasami skarży się 29% osób, a dla 34% jest to doświadczenie co najmniej częste. O roli i wartości doceniania świadczy fakt, że po raz kolejny w badaniach „Bliżej Siebie” respondenci wskazali je jako najistotniejszą kompetencję liderską.

Co wspiera, a co obciąża psychicznie?

Badanie objęło też kilka obszarów, które mogą stanowić ważny zasób i realnie wspierać w obliczu codziennych wymagań pracy, a jednocześnie mogą same generować obciążenie i być moderatorami kosztu psychologicznego. Mowa o bezpieczeństwie psychologicznym, relacjach, poczuciu sensu i możliwości regeneracji.

Kontrakt psychologiczny realizuje się w doświadczeniu jednostki, ale nigdy nie jest wyłącznie jej odpowiedzialnością. Powstaje na styku człowieka, relacji, warunków pracy, kultury, sposobu zarządzania i sensu. Dlatego obok pytania „Jak radzisz sobie ze stresem?” powinno pojawić się drugie, „W jakich warunkach musisz sobie z nim radzić?” – mówi Agata Swornowska-Kurto, Prezeska Zarządu Grupy ArteMis, pomysłodawcy i organizatora kampanii „Bliżej Siebie”.

Odpoczynek z poczuciem winy

Dla utrzymania dobrostanu i efektywności konieczny jest nam odpoczynek, który przywraca równowagę organizmu i pomaga odzyskać energię do działania. Jednak dla części osób w środowisku pracy stanowi on wyzwanie – 48% osób co najmniej czasami odpoczywając myśli, że marnują czas.

Zaciera się też granica między pracą a życiem prywatnym – co najmniej czasami 41% osób pracuje w nadgodzinach. Co więcej 61% badanych deklaruje, że zdarza im się kontynuować pracę i wykonywać swoje obowiązki służbowe mimo choroby.

Nie zawsze czujemy się bezpiecznie

Bezpieczeństwo psychologiczne to ważny zasób, który ułatwia radzenie sobie z codziennymi wyzwaniami w pracy. Nie każdy może jednak podjąć interpersonalne ryzyko, które stanowi o jego istocie. 27% badanych stwierdza, że w miejscu pracy nie może wyrażać swoich myśli i opinii bez obaw o konsekwencje, 30% boi się zgłaszać wątpliwości lub krytyczne uwagi, a 44% co najmniej czasami boi się w pracy przyznać do błędu.

Bezpieczeństwo psychologiczne wiąże się również z możliwością bycia w miejscu pracy po prostu sobą. Gdy brakuje takiego poczucia, autentyczność ustępuje miejsca ostrożności i kontrolowaniu tego, co mówimy i pokazujemy innym. Tymczasem co najmniej czasami 59% osób nie mówi w pracy tego, co myśli, a 55% ukrywa to, co naprawdę czuje. Z kolei aż 54% przynajmniej czasami zanim coś powie analizuje, czy nie będzie to użyte przeciwko nim.

Nie zawsze chętnie mówimy także o naszej kondycji psychicznej – 32% badanych boi się powiedzieć otwarcie o jej pogorszeniu, a 31% osób uważa, że nie może bez obaw o odrzucenie i o pozycję zawodową powiedzieć o doświadczeniu wypalenia zawodowego. Z kolei 30% boi się powiedzieć o trudnej sytuacji życiowej w pracy.

Wsparcie zaczyna się w zespole

Istotny wpływ na nasze samopoczucie, odporność psychiczną i sposób radzenia sobie ze stresem mają także relacje międzyludzkie, jakie mamy w pracy. 65% badanych deklaruje, że są one dla nich ważne, a 45% w utrzymywanych w pracy relacjach widzi ważny powód, dla którego chcą pracować w obecnym miejscu.

Badani częściej w relacjach w pracy widzą źródło wparcia niż obciążenie. 25% uważa, że są one źródłem napięcia, a połowa przyznaje, że relacje z kolegami i koleżankami pomagają im radzić sobie z trudnymi sytuacjami w pracy i że mogą liczyć na wsparcie współpracowników, gdy mają emocjonalnie gorszy czas.

Warto jednak podkreślić, że otwartość na proszenie o pomoc nie jest powszechna. Aż 33% badanych wskazało, że w sytuacji doświadczania problemu natury psychicznej nie zwróciłoby się po pomoc do nikogo w miejscu pracy, ponieważ to ich prywatna sprawa.

Badanie wskazało, że poczucie przynależności buduje się przede wszystkim na poziomie najbliższych, codziennych relacji ze współpracownikami, a nie na poziomie całej struktury – 65% osób czuje się częścią zespołu, ale ważną częścią firmy czuje się 35% osób. Potwierdzeniem może być fakt, że ze swoimi trudnościami o podłożu psychicznym najczęściej badani zwróciliby się do koleżanki lub kolegi z zespołu albo bezpośredniego przełożonego, a jedynie 4% do działu HR.

Kiedy praca traci sens

Poczucie sensu jest jednym z najważniejszych zasobów osobistych każdego pracownika i pracowniczki. Wpływa na ich motywację, zaangażowanie i dobrostan, a także pomaga radzić sobie z zawodowymi wymaganiami. To fundament zdrowia psychicznego.

Sens wynika z jasności, wpływu i poczucia, że nasz wysiłek ma znaczenie. Tymczasem co najmniej czasami 32% osób nie wie, czego się od nich oczekuje, a 33% nie rozumie, czemu służą ich zadania. Co trzeci badany (33%) ma poczucie, że w pracy nic od niego nie zależy, a 26% uważa, że praca nie jest warta wkładanego wysiłku.

Napięcie psychiczne może generować także rozbieżność między wyznawanymi wartościami a wykonywaną pracą, czego co najmniej czasami doświadcza 38% osób.

O badaniu

Badanie „Nasze ciche TAK w pracy – kontrakt podpisany zdrowiem psychicznym” zostało zrealizowane przez Grupę Artemis w kwietniu 2026 roku. Badaniem objęto 1200 osób pracujących w średnich i dużych przedsiębiorstwach, w tym 900 pracowników_czek i 300 liderów_ek zarządzających zespołami.

Partnerem badawczym jest PBS Sp. z o.o.

Więcej danych i wniosków płynących z badania można znaleźć w raporcie >>> TUTAJ

O kampanii

Kampania „Bliżej Siebie”, w ramach której zrealizowano badanie, od czterech lat zmienia sposób myślenia o tworzeniu przyjaznych miejsc pracy, podkreślając, że człowiek jest w nich podmiotem, a nie zasobem. Kampania od pierwszej edycji w 2023 roku przekonuje, że o bezpieczeństwo psychiczne w pracy należy dbać tak samo, jak o bezpieczeństwo fizyczne – poprzez odpowiednie działania i warunki pracy, które chronią przed zagrożeniami psychospołecznymi, wspierają poczucie sensu, rozwój i relacje. Edukuje w zakresie psychologicznego BHP, przekonując, że taka emocjonalna apteczka powinna być w każdej organizacji.