Polacy za granicą a spadki w Polsce – jak uniknąć problemów prawnych?

Emilia Bartosiewicz Brożyna: Jakie są najczęstsze wyzwania, z którymi spotykają się osoby chcące uregulować kwestie spadkowe w Polsce?

Anna Czamarska: Przy załatwianiu spraw spadkowych często wiele osób nie wie, jakie kroki formalne powinny podjąć, by przeprowadzić postępowanie spadkowe, np. czy konieczne jest złożenie wniosku do sądu, czy też wystarczające będzie sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza. Do tego dochodzi nieznajomość przepisów dotyczących przyjęcia lub odrzucenia spadku, obowiązujących terminów ustawowych. Szczególnie skomplikowane są sytuacje, w których spadkodawcy mieszkali za granicą lub posiadali majątek w innym kraju.

EBB: Jakie kroki powinny podjąć osoby mieszkające za granicą, aby uregulować sprawy związane ze spadkiem w Polsce, np. ziemią, mieszkaniami czy nieruchomościami?

AC: W ostatnim czasie często zgłaszają się do mnie klienci, których krewni zmarli za granicą, w Niemczech, Stanach Zjednoczonych a nawet w Australii. Są to często osoby, które wyemigrowały przed laty z Polski i nie zawsze utrzymywały kontakt z bliskimi w kraju. Zdarza się zatem, że klienci nie wiedzą, czy zmarły sporządził testament, jaki majątek pozostawił po sobie, czy znajduje się on w kraju czy za granicą, czy może są jakieś długi spadkowe. Dochodzi do tego nieznajomość uregulowań prawnych dotyczących dziedziczenia w kraju i za granicą.

Z kolei osoby mieszkające za granicą a dziedziczące po krewnych zamieszkujących w Polsce, nie zawsze mają możliwość przyjazdu do kraju i załatwienia formalności spadkowych. W takiej sytuacji warto skorzystać z pomocy prawnej i ustanowić pełnomocnika. 

Dla uniknięcia problemów spadkowych, najlepiej sporządzić testament i rozrządzić majątkiem zgodnie z własną wolą. Należy wiedzieć, że rozrządzenia testamentowe mogą mieć różny charakter np. ustanowienie spadkobiercy, zapis windykacyjny, zapis zwykły, polecenie, powołanie wykonawcy testamentu, wydziedziczenie, podstawienie itd. Dzięki temu proces dziedziczenia może być szybszy i mniej skomplikowany. EBB: Czy osoby, które przez wiele lat zaniedbywały sprawy spadkowe, mogą napotkać trudności prawne lub finansowe? Jakie?

AC: Bez stwierdzenia nabycia spadku (przez sąd lub notariusza) spadkobiercy nie mają formalnych praw do majątku. Nierzadko przychodzą do mnie klienci ze sprawami, w których postępowania spadkowe nie były przeprowadzone po dziadkach a nawet pradziadkach. Trudności pojawiają się w ustaleniu kręgu spadkobierców ustawowych, przy gromadzeniu dokumentacji, problemy z wierzycielami, a nawet współspadkobiercami. 

Aby uniknąć problemów prawnych należy jak najszybciej rozpocząć procedurę spadkową – zwłaszcza, jeśli minęło wiele lat od śmierci spadkodawcy. Zgromadzić dokumenty potwierdzające prawa do spadku oraz stan majątku. Można skonsultować się z prawnikiem, który pomoże uregulować sprawy formalne i uniknąć dodatkowych trudności.

EBB: Jak wygląda proces potwierdzenia praw do spadku w Polsce dla osób mieszkających za granicą? Czy wymaga to ich osobistej obecności w kraju?

AC: W Polsce prawa do spadku można potwierdzić na dwa sposoby: w postępowaniu sądowym – wówczas wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składany jest do sądu – lub przed notariuszem, który sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Osobista obecność w Polsce może być wymagana w przypadku procedury notarialnej, ale w postępowaniu sądowym można działać przez pełnomocnika. Pełnomocnictwo można sporządzić u lokalnego notariusza za granicą, ale musi być opatrzone apostille (lub zalegalizowane) i przetłumaczone na język polski. Dzięki pełnomocnictwu pełnomocnik może załatwiać wszystkie formalności w imieniu spadkobiercy, oszczędzając mu konieczności podróży do Polski.

EBB: Czy osoby mieszkające w innych krajach mogą korzystać z pomocy prawników lub pełnomocników w Polsce? Na co powinny zwrócić uwagę przy wyborze takiego wsparcia?

AC: Tak, osoby mieszkające za granicą mogą i często korzystają z pomocy prawników lub pełnomocników w Polsce. Profesjonalny pełnomocnik może dokonać analizy prawnej, doradzić w wyborze najlepszego sposobu postępowania, zgromadzić wymagane dokumenty z polskich urzędów i uzyskać tłumaczenia przysięgłe dokumentów zagranicznych, złożyć wniosek do sądu i reprezentować klienta na rozprawie. Ponadto może załatwić formalności urzędowe tj. aktualizację wpisów w księgach wieczystych, zgłoszenie spadku do urzędu skarbowego. 

Warto wybierać prawnika specjalizującego się w prawie spadkowym, sprawdzić doświadczenie w sprawach międzynarodowych, szczególnie jeśli dotyczą one spadkobierców mieszkających za granicą. Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny – posiadający odpowiednie kwalifikacje i wpis na listę zawodową. 

EBB: Czy są jakieś specyficzne przepisy dotyczące dziedziczenia nieruchomości (np. ziemi lub mieszkań) w Polsce przez osoby mieszkające za granicą?

AC: Dziedziczenie w Polsce odbywa się zgodnie z polskim prawem, jeśli spadkodawca miał ostatnie miejsce zamieszkania w Polsce lub jeśli majątek (np. nieruchomości) znajduje się w Polsce. Obywatele polscy mieszkający za granicą oraz cudzoziemcy, mogą dziedziczyć nieruchomości (ziemię, mieszkania, domy) na podobnych zasadach jak obywatele mieszkający w kraju. Istnieją jednak pewne szczególne przepisy i kwestie, które należy wziąć pod uwagę, by nabycie spadku było skuteczne.

EBB: Jakie są najczęstsze błędy popełniane przez osoby mieszkające za granicą w procesie uregulowania spraw spadkowych?

AC: Przy sprawach spadkowych często zdarza się zaniedbanie terminowego działania. Ponadto brak znajomości prawa polskiego, a w szczególności uregulowań dotyczących dziedziczenia ustawowego, testamentowego, prawa do zachowku, obowiązków podatkowych. Brak kompletnej dokumentacji i wiedzy na temat sytuacji majątkowej spadkodawcy, niewłaściwie sporządzone pełnomocnictwo (brak klauzuli apostille, tłumaczenia przysięgłego).

Dlatego przed rozpoczęciem procedury dobrze jest skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w polskim prawie spadkowym, który wyjaśni szczegółowe przepisy mające zastosowanie w konkretnej sytuacji.

EBB: Jakie kroki warto podjąć wcześniej, aby uniknąć problemów związanych ze spadkami w przyszłości?

AC: Aby uniknąć problemów spadkowych w przyszłości, zarówno spadkodawcy jak i potencjalni spadkobiercy mogą podjąć działania, które pomogą zminimalizować ryzyko konfliktów, opóźnień i nieprzewidzianych trudności. Warto rozważyć sporządzenie testamentu, który pozwoli jasno określić, jak majątek ma być podzielony po śmierci. Należy pamiętać o zachowaniu odpowiedniej formy (najlepiej notarialnej) i zawarciu jasnych zapisów. Jeśli chcemy przekazać część majątku za życia, można sporządzić umowy darowizny lub inne umowy majątkowe, co uprości późniejszy podział majątku spadkowego. Jeśli chcemy wyłączyć kogoś z dziedziczenia lub przyznać konkretne składniki majątku wybranym osobom, to również może być zapisane w testamencie.

Z kolei potencjalni spadkobiercy powinni za życia przyszłego spadkodawcy zgromadzić informacje dotyczące majątku spadkowego, nieruchomości, kont bankowych, polis ubezpieczeniowych czy zobowiązań finansowych.

Znajomość zasad dziedziczenia w Polsce pozwala uniknąć zaskoczeń, a otwarte rozmowy z bliskimi na temat planów spadkowych mogą zapobiec konfliktom w przyszłości. 

EBB: Jakie są najważniejsze aspekty, które osoby mieszkające za granicą powinny brać pod uwagę, planując uregulowanie swoich spraw spadkowych w Polsce?

AC: Międzynarodowe sprawy spadkowe mogą podlegać różnym systemom prawnym. W Polsce obowiązują przepisy Kodeksu cywilnego, ale prawo kraju, w którym mieszkał spadkodawca może mieć inne zasady dotyczące dziedziczenia. Jeśli chcemy, aby sprawy spadkowe były uregulowane zgodnie z polskim prawem, należy złożyć odpowiednie oświadczenie wyboru prawa w testamencie. Jeśli testament został sporządzony za granicą, należy się upewnić, że spełnia wymogi formalne w Polsce.

Ponadto przyjęcie spadku bez rozważenia jego wartości może być niekiedy ryzykowne np. gdy spadkodawca miał długi. Na złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku lub o jego odrzuceniu mamy termin 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule do spadku. Jeśli spadkobierca mieszka za granicą, może złożyć takie oświadczenie w polskim konsulacie lub przez pełnomocnika w kraju.

Anna Czamarska – osobisty prawnik i od ponad 20 lat prowadzi kancelarię adwokacką w Warszawie. Pomaga klientom indywidualnym w uporządkowaniu spraw osobistych i majątkowych. Specjalizuje się w sprawach rodzinnych, a postępowania sądowe to jej codzienność.  Więcej o Annie >>>TUTAJ

fot. Agnieszka Wanat